سینمای ایران در جشنوارۀ فیلم کن، که از هفتۀ آینده فرش قرمز معروف خود را در این شهر ساحلی خوش آبوهوای جنوب فرانسه پهن میکند، چشم به حضور و نمایش فیلم تازۀ یکی از نمادهای جریان متفاوت و منتقد خود دارد.
از زمانی که جشنوارۀ کن نام فیلم «دانۀ انجیر معابد» ساختۀ محمد رسولاف را بهشکل غیرمنتظرهای به فهرست آثار پذیرفتهشدۀ خود در بخش مسابقۀ هفتادوهفتمین دورۀ جشنواره اضافه کرد، نگاهها نه فقط در میان پیگیران تحولات سینمایی بلکه در بین ناظران رویدادهای جاری در ایران هم به این جشنواره جلب شد تا فرجامِ حضور این فیلم در یکی از معتبرترین رویدادهای سالانۀ سینمایی دنیا و واکنشها به آن را ببینند.
انتشار خلاصهداستان و تصاویری از فیلم «دانۀ انجیر معابد» نشان داد که محمد رسولاف همان مسیر فعالیت پیشین خود را در سینما ادامه میدهد، یعنی ساخت آثاری منتقد با مضامین کمتر گفتهشده از جامعۀ ایران که در آنها تقابل افرادی پایبند به اصول و ارزشهای جهانشمول در مقابل ساختاری سرکوبگر و فاسد نمایان است.
«دانۀ انجیر معابد» درباره یک قاضی دادگاه انقلاب تهران است که در میانۀ شدت گرفتن اعتراضات سراسری با گم شدن اسلحهاش دچار سوءظن و پارانویا حتی نسبت به همسر و دختران جوانش میشود. بر مبنای تصاویر منتشرشده از فیلم، «دانۀ انجیر معابد» تازهترین اثر ساخته شده در داخل ایران بدون رعایت سانسورهای حکومتی ازجمله رعایت حجاب اجباری بازیگران زن است.
نمایی از فیلم «دانۀ انجیر معابد»
جریان سینمای غیررسمی و زیرزمینی ایران از زمان اعتراضهای سال ۱۴۰۱ به شکل محسوسی قدرتمندتر از هر زمان دیگری در کل تاریخ پس از انقلاب، به نمایندۀ اصلی سینمای ایران در جشنوارههای مهم و معتبر جهانی تبدیل شده است.
فهرست فیلمهایی از این جریان که در این مدت در جشنوارههای مختلف نمایش داده و در مواردی برندۀ جوایز مهمی نیز شده، از ۱۰ فیلم گذشته است و عملاً سینمای رسمی و مجوزدار ایران را در زمینۀ حضورهای بینالمللی به حاشیه برده است.
پیشبینی اینکه محمد رسولاف بهعنوان یکی از پیشگامان و نمادهای جریان مقاومت و منتقد سینمای ایران در تداوم و قدرتگیری این مسیر به فعالیت بپردازد، سخت نبود.
این اتفاق در حالی رخ داده که آقای رسولاف در تمام سالهای گذشته با محدودیتهای متعدد قضایی و امنیتی ازجمله ممنوعیت خروج از کشور و فعالیت معمول سینمایی روبهرو بوده است. با این همه، او به فاصلۀ چند ماه پس از آزادی از زندان، با فیلم تازهای در بالاترین سطح رقابتی سینمای دنیا حاضر میشود.
محمد رسولاف، پس از عباس کیارستمی، اصغر فرهادی، جعفر پناهی، محسن مخملباف، سمیرا مخملباف، ناصر تقوایی، ابوالفضل جلیلی و سعید روستایی، تازهترین کارگردان برآمده از سینمای داخل ایران است که حضور در بخش مسابقۀ جشنواره کن و رقابت برای دریافت نخل طلا را تجربه میکند.
او امسال رقیب نامهای تقدیرشدهای چون فرانسیس فوردکوپولا، دیوید کراننبرگ، ژاک اودیار، یورگوس لانتیموس، شان بیکر و پائولو سورنتینو در کسب جایزۀ نخل طلا است.
نمایی از فیلم «دانۀ انجیر معابد»
صدور حکم محکومیت زندان چندساله همراه شلاق و ضبط اموال و تأیید آن در دادگاه تجدیدنظر برای محمد رسولاف در کنار احضار عوامل فیلم تازۀ او و ممنوعالخروجی آنها نشان از واکنش خشمآلود مقامهای قضایی و امنیتی به ساخت فیلم «دانۀ انجیر معابد» بدون دریافت مجوز و سانسورهای حکومتی و نمایش آن در جشنوارۀ کن دارد.
در چنین شرایطی، اینکه کدامیک از عوامل امکان و فرصت حضور در جشنوارۀ کن و مراسم فرش قرمز نمایش آن را داشته باشند، در هالهای از ابهام قرار دارد.
مطابق اعلام مسئولان جشنوارۀ کن، فیلم «دانۀ انجیر معابد» در آخرین روز نمایش فیلمهای بخش مسابقه و یک روز قبل از برگزاری مراسم اختتامیه به نمایش درخواهد آمد.
فیلم «دانۀ انجیر معابد» در حالی بدون دریافت مجوزهای حکومتی در جشنوارۀ کن حضور پیدا میکند که بهگفتۀ محمد حقیقت، نویسنده و کارشناس سینمایی، تعداد بسیار زیادی از فیلمهای ایرانی متقاضی حضور در جشنوارۀ کن امسال شرایطی مشابه فیلم «دانۀ انجیر معابد» در عدم دریافت مجوزهای حکومتی داشتند.
آقای حقیقت که از سال ۱۳۶۰ در جشنوارۀ کن بهعنوان روزنامهنگار حضور داشته و در زمان مدیریت ژیل ژاکوب بر جشنوارۀ کن مشاور انتخاب فیلمهای ایرانی این رویداد هم بوده، به پادکست «صحنۀ» رادیو فردا میگوید حدود ۳۰ فیلم از فیلمهای ایرانی متقاضی حضور در کن ۲۰۲۴ را دیده و بخش زیادی از آنها بیاعتنا به مناسبات سانسور جمهوری اسلامی و مجوزهای حکومتی ساخته شدهاند.
محمد حقیقت بهتازگی کتابی هم در نشر ناکجا در فرانسه با نام «رازها و دروغها در جشنوارۀ کن» منتشر کرده که شامل خاطراتش در تمام چهار دهۀ گذشته از حضور در این جشنواره و روند انتخاب و نمایش فیلمهای ایرانی است.
امسال، علاوه بر محمد رسولاف، فیلم «کارآموز» ساختۀ علی عباسی، فیلمساز ایرانی مقیم دانمارک، هم در بخش مسابقۀ جشنوارۀ کن به نمایش درمیآید. آقای عباسی دو سال پیش با نمایش فیلم «عنکبوت مقدس» در جشنوارۀ کن از نامهای خبرساز این رویداد بود. پیشبینی میشود فیلم تازۀ او که دربارۀ دورهای از زندگی دونالد ترامپ در جوانی است، مانند «عنکبوت مقدس» با خبرسازی و توجه رسانهای به نمایش درآید.
کانون فیلمسازان مستقل ایران، نهاد متشکل از سینماگران منتقد و مخالف حکومت، هم مانند سال گذشته در بخش بازار جشنوارۀ کن حضور دارد و فیلمهایی ازجمله فیلم سینمایی «ژرفنای شب» بهکارگردانی فرهاد ویلکیجی و چند فیلم کوتاه با مضامینی مرتبط با اعتراضات «زن زندگی آزادی» را نمایش خواهد داد.
امسال در بخشهای خارج از مسابقه و نمایشهای ویژۀ جشنوارۀ کن ساختههای جدید فیلمسازان معروفی چون جورج میلر، کوین کاستنر، ریتی پان، لئو کاراکس، کلر سیمون و الیور استون نیز به نمایش درمیآیند و از مریل استریپ و جورج لوکاس هم با دادن نخل طلای افتخاری بهخاطر یک عمر فعالیت سینمایی تجلیل خواهد شد.
برای دریافت اطلاعات بیشتر از برنامههای دورۀ پیش روی جشنوارۀ کن و مروری بر سابقه و اهمیت این رویداد، شمارۀ جدید پادکست «صحنه» را بشنوید.
Your browser doesn’t support HTML5
به پیشواز هفتاد و هفتمین دوره جشنواره کن